Inmiddels is het derde artikel in het Zomernummer van Plot verschenen. U vindt hier de tekst inclusief voetnoten. U krijgt nog deze week een aanvulling op de tekst, die ik als een apart PDF-bestand op deze site zal zetten. Tevens krijgt u z.s.m. de beloofde analyse van Amarcord.
In het eerste artikel wordt opgemerkt dat de Duitse componist Ernst Toch een zeer bondige formulering heeft gegeven van het begrip vorm. Hij stelt dat het in diepste wezen de balans is tussen spanning en ontspanning. Na het lezen van de twee artikelen zal het jullie duidelijk zijn wat het probleem is met 'vorm' in muziek en drama, namelijk dat die balans zich voltrekt in de tijd. Zo gauw je haar op papier probeert weer te geven, als een schema, een sjabloon, een routekaart of een koortsgrafiek, dan ontneem je haar datgene wat essentieel is.
De vormschema’s die ik in het tweede artikel heb gegeven zijn een platte, tweedimensionale weergave waarbij de tijd van links naar verloopt. Begin, midden en einde, of het aantal sequenties zien in één oogopslag. Natuurlijk kun je die tijdslijn in de diepte proberen weer te geven om daarmee zo goed en zo kwaad als dat gaat de duur van de beweging weer te geven. Maar ook dan falsificeer je het innerlijk proces dat zich in de luisteraar en de toeschouwer voltrekt. Je ziet de stijgingen en dalingen naderen, met in het klassieke drama tegen het eind een hoge top. Dáár gaan we naartoe!
Maar als luisteraar en toeschouwer heb je geen weet van dat alles. Je bevindt je in het nu, je beweegt voorwaarts door de tijd. Achter je vormt zich, als een groeiend corpus, de historie van hetgeen je gezien of beluisterd hebt. Je zoekt naar betekenissen en je begint al voortbewegend je een beeld te vormen van hetgeen mogelijkerwijs gaat komen. Soms is het fijn daarin bevestigd te worden, vaker is dat niet fijn en is juist het omgekeerde aangenaam.
De afgelopen decennia is dit innerlijk proces in de muziektheorie (binnen het domein van de cognitieve psychologie) uitgebreid beschreven. In de dramaturgie komt de beschrijving van dit innerlijk proces betrekkelijk weinig aan de orde, terwijl het voor dramaturgen en schrijvers nu juist van essentieel belang is.
De komende tijd hoop ik via deze pagina dieper op dit onderwerp in te gaan Opmerkingen, vragen en kritische kanttekeningen zijn meer dan welkom via info@willemcapteyn.nl
Hierbij twee audio bestanden. Het eerste is alleen de melodie, zoals onderaan pagina 5 van het artikel afgedrukt.
Op pagina 6 van het artikel vindt u de melodie met begeleiding. Hieronder volgt alleen de begeleiding. U kunt zich de melodie erbij wel voorstellen, of wat mooier is, u kunt zelf de melodie bij de begeleiding zingen of neuriën.
Hier kunt u de artikelen uit het Winter- en het Lentenummer van Plot downloaden. U krijgt dan een versie in PDF-formaat.
Het winternummer: Plotartikel1
Het lentenummer: Plotartikel2
Het zomernummer: Plotartikel3